
De zomer in een tank: methanol, ijzer-lucht of waterstof voor de winter van een wijk
Voor een wijk van acht all-electric huizen bij Breda die 90% van haar stroom zelf wil opwekken, kost seizoensopslag met methanol bij 10 kWp per dak ongeveer 2.100 euro per woning per jaar, met waterstof 3.500 en met ijzer-lucht 3.900. Methanol wint door de goedkope tank, terwijl er maar een achtste van de stroom terugkomt. Met 15 kWp per huis valt dat voordeel weg en kost waterstof nog 900 euro. Geen van de drie haalt 90% in elk weerjaar.
De winter in een tank
Beeld boven: AI-impressie, geen bouwtekening.
Deze week meldde het Amerikaanse Terraform Industries dat het methanol maakt uit zonlicht en lucht, met eigen zonnepanelen op eigen grond. Vijf jaar werk. Methanol is een vloeistof. Je bewaart hem in een gewone tank, zonder druk, zo lang als je wilt.
Dat raakt het lastigste stuk van een wijk die haar eigen stroom wil opwekken. In de zomer is er veel te veel, in januari veel te weinig. Een batterij overbrugt een nacht. Een half jaar is een ander verhaal.
In dit lab reken ik aan een wijk van acht all-electric huizen bij Breda: warmtepompen, zonnepanelen op elk dak (10 kWp per huis), een buurtbatterij en een aansluiting op het net. Het doel is 90% van de stroom zelf opwekken, in elk weerjaar. Tot nu toe rekende ik de winter met waterstof. Ik heb methanol en ijzer-lucht ernaast gezet, uur voor uur, op dezelfde wijk.
Drie manieren om zomer te bewaren
Waterstof. Een elektrolyser splitst water met zomerstroom. De waterstof gaat onder hoge druk in een vat. In de winter maakt een brandstofcel er weer stroom van. Van elke kWh zomerstroom komt een derde terug.
Methanol. Dezelfde waterstof wordt met CO₂ uit de lucht in een kleine reactor omgezet in methanol, die je als vloeistof bewaart. In de winter maakt een brandstofcel er weer stroom van. Er komt 12% terug, een achtste. De hele wintervoorraad van de wijk past in 1,7 kuub: twee IBC-vaten.
IJzer-lucht. Een batterij die ijzer laat roesten en weer ontroesten. Ore Energy bouwt ze in Delft, in containers van 4,2 MWh. Er komt 40% terug. De batterij lekt wel: naar schatting een half tot een procent van de lading per dag.
Wat het kost
Per drager heb ik de goedkoopste wijk uitgerekend die in 2018, 2021 en 2022 elk jaar 90% haalt. Panelen, buurtbatterij, seizoensopslag en de netrekening samen, per woning per jaar. Met prijzen voor deze schaal: kleine elektrolysers, de kleinste brandstofcel die er is, en hele containers.
| 90% zelf opgewekt, 10 kWp per huis | per woning per jaar |
|---|---|
| Methanol | €2.137 |
| Waterstof | €3.495 |
| IJzer-lucht | €3.889 |
| Alleen batterijen | €12.611 |
Methanol is ongeveer 1,6 keer goedkoper dan waterstof. Bij 95% is het 1,8 keer, bij 85% zijn ze gelijk.
Op de Verkenner van dit lab staat voor 90% een hoger bedrag: 5.131 euro per woning. Die rekent waterstof met 100 euro per kWh opslag, de voorzichtige bovenkant van wat er bekend is. Hier gebruik ik voor alle drie de dragers het midden van wat een installatie van deze maat kost; voor waterstof is dat 60 euro.
Dat methanol wint terwijl er maar een achtste terugkomt, komt door de tank. Een kWh opslag kost in een methanoltank ongeveer 4 euro, in een drukvat voor waterstof 60. En de wijk heeft zomerstroom over: ook met methanol levert ze 28 tot 40 MWh per jaar aan het net terug. Rendement kost hier weinig, een kWh tank veel.
Twee kanttekeningen. De banden overlappen: met gunstige of ongunstige prijzen kan elk van de drie het goedkoopst uitvallen. En een methanolketen van een paar kilowatt bestaat nog nergens. Die prijs is mijn schatting.
Als het dak groter wordt
Alle uitkomsten hierboven lopen tegen dezelfde grens aan: 10 kWp per huis, wat er op een gewoon dak past. Ik heb de som herhaald met 15 kWp per huis. Dat is 40 kWp extra, op een schuur of een veldje naast de wijk.
| 90% zelf opgewekt, 15 kWp per huis | per woning per jaar |
|---|---|
| Waterstof | €883 |
| Methanol | €1.035 |
| Alleen batterijen | €2.074 |
| IJzer-lucht | €3.322 |
Waterstof zakt van 3.495 naar 883 euro, en het voordeel van methanol is weg. Met meer zomerstroom hoeft het vat minder te overbruggen, en dan weegt een goed rendement weer zwaarder.
Een deel van die winst is exportopbrengst. Extra panelen leveren in de zomer stroom aan het net, en in 2022 bracht dat veel op. Daarom heb ik alles ook gerekend met een terugleververgoeding van hoogstens 5 cent. Dan kost 15 kWp met waterstof 2.110 euro en met methanol 2.032. Dat is nog steeds goedkoper dan 10 kWp met methanol: 2.638 euro bij 5 cent. Voor waterstof scheelt meer zon meer dan welke dragerkeuze ook.
Wat die extra 40 kWp aan grond, vergunning en aansluiting kost, zit niet in de som.
IJzer-lucht
Het capexdossier van dit lab noemde ijzer-lucht in augustus het realistischste pad: leverbaar, Nederlands, beter rendement dan waterstof. Doorgerekend valt het tegen. De kleinste container is 4,2 MWh, terwijl de wijk ongeveer 2,5 MWh nodig heeft. De lading lekt weg: 2,4 tot 4,8 MWh per jaar, bijna evenveel als eruit komt. En op deze schaal reken ik met 65 euro per kWh, waar voor grote installaties 30 tot 60 euro wordt genoemd.
Zo komt ijzer-lucht op 3.889 euro per woning, iets duurder dan waterstof. Bij 85% en bij 15 kWp zijn alleen batterijen zelfs goedkoper. Met gunstige aannames (45 euro per kWh, 50% rendement, 0,5% zelfontlading per dag) wordt het 2.448 euro. Ore Energy publiceert geen prijs en geen gemeten zelfontlading. Die twee getallen beslissen.
Methanol kopen
Je kunt methanol ook kopen in plaats van zelf maken. Groene methanol kost nu ongeveer 1.500 euro per ton.
Telt gekochte brandstof als import, net als stroom uit het net, dan koopt de som hem nooit. Stroom uit gekochte methanol kost zo'n 78 cent per kWh, stroom uit het net gemiddeld zo'n 30 cent.
Telt hij niet mee, dan kost "90%" opeens 954 euro per woning. De wijk stookt dan zo'n 2 ton gekochte methanol per jaar in een brandstofcel. Reken je die brandstof wel als import, dan is de wijk bijna 80% zelfvoorzienend. Dat haalt ze ook zonder seizoensopslag (80%), voor 384 euro.
Of gekochte brandstof meetelt, is een keuze in de definitie van zelfvoorzienend. Ik tel hem als import. Waarom, lees je in Een wijk die methanol koopt, is een 80%-wijk.
Het weer van 2010
Alle bedragen hierboven gaan uit van een wijk die 90% haalt in 2018, 2021 en 2022. Ik heb dezelfde installaties ook door vijftien weerjaren tussen 2005 en 2023 gestuurd. Elke drager haalt de 90% in 6 tot 8 van die 15 jaren. In de winter van 2010 zakken ze allemaal naar 82 of 83%.
Wie ook 2010 wil halen, bouwt ruim twee keer zo duur: waterstof 7.184 euro per woning, methanol 4.433, ijzer-lucht 8.183. De drager bepaalt het prijsniveau. Het weer blijft voor alle drie hetzelfde probleem.
Hoe de uitkomst kromp
Mijn eerste som, op de dag van het bericht van Terraform, gaf methanol vijf keer goedkoper dan waterstof. Ik heb de som drie keer laten nalopen door een tweede AI-model dat alleen de bestanden en de vraag kreeg. Elke ronde vond een vergelijking die scheef was:
- de methanolketen was geschaald vanaf een fabriek van 100 MW, waardoor er op deze maat 700 euro overbleef voor een complete reactor;
- methanol op papier stond tegen waterstof met alle bijkomende kosten erin;
- ijzer-lucht kreeg de prijs van een grote installatie, zonder hele container;
- de ene drager kreeg een minimale maat, de andere niet;
- de winst van extra panelen leunde op de stroomprijzen van 2022.
Elke correctie maakte het getal kleiner. Van vijf keer naar 1,6 keer, en bij een groter dak naar gelijk.
Wat de som zegt
- Bij 10 kWp per huis en 90 tot 95% is methanol ongeveer 1,6 tot 1,8 keer goedkoper dan waterstof. Bij 85% zijn ze gelijk.
- De tank maakt het verschil. Een kWh methanoltank kost 4 euro, een kWh waterstofvat 60.
- Met 15 kWp per huis is het methanolvoordeel weg. Waterstof kost dan 883 euro per woning per jaar.
- 15 kWp met waterstof is goedkoper dan 10 kWp met methanol, ook als teruglevering maar 5 cent oplevert.
- IJzer-lucht komt op deze schaal niet onder waterstof zolang je een hele container moet kopen.
- Gekochte methanol wint alleen als je hem niet als import telt.
- Geen van de drie haalt 90% in elk weerjaar. Ook 2010 halen kost ruim het dubbele.
Waar dit op leunt
De zwakste plekken, voor wie dit wil aanvallen:
- De methanolketen. Een keten van een paar kilowatt (elektrolyser, CO₂ uit de lucht, reactor) bestaat nog niet. Ik reken met 10.000 euro per kW laden en de kleinste brandstofcel van 5 kW. Met papieren prijzen wordt methanol 1.057 euro, met die van een prototype 3.991.
- IJzer-lucht. Ore Energy publiceert geen prijs en geen gemeten zelfontlading. Ik reken met 65 euro per kWh en 0,75% per dag.
- Het model kent het weer vooraf. Het plant het hele jaar met perfecte voorspelling. Een echte regeling haalt iets minder.
- De wijk. Acht all-electric huizen bij Breda, met het weer van Gilze-Rijen en de Nederlandse stroomprijzen van 2018, 2021 en 2022. Teruglevering tegen de beursprijs, met de variant van hoogstens 5 cent ernaast.
- De extra panelen. De 15 kWp-variant rekent ze tegen dakprijs, zonder grond, vergunning en aansluiting. De wijk levert dan 95 MWh per jaar terug; dat moet de netbeheerder toestaan.
- De weerjaren. De zware jaren 2010 en 2017 rekenen deels met geschatte stroomprijzen. Voor de vraag of de wijk 90% haalt, maakt dat niet uit. Voor de kosten wel een beetje.
- Wat ontbreekt. Restwarmte uit de brandstofcellen, vaste kosten per installatie, vergunning en veiligheid van een methanoltank of een container in een woonwijk.
Ga het na. Ken je de prijs van een kleine methanolketen of de gemeten zelfontlading van een ijzer-luchtcontainer, dan reken ik het opnieuw.