Wat bouwt een wijk als niemand een doel stelt?

Beeld boven: AI-impressie, geen bouwtekening.

In mijn eindbeeld voor 2045 staat een zin die ik lang niet durfde te toetsen: als energie gratis wordt, nemen land, uren en positie de begrenzing over. Het energiedeel van die zin is een som, en die som kon ik draaien.

De opzet: dezelfde robuuste optimalisatie als achter de verkenner, acht all-electric woningen in Breda, drie echte weerjaren, maar zonder autarkie-eis. Geen doel. De enige vraag aan het model is wat een wijk bouwt die alleen op kosten let, en ik draai die vraag bij stroomprijzen van nul tot viermaal de reeks van 2018 tot 2022.

Ik verwachtte een saaie tabel. Ik kreeg vier bevindingen die ik nu naast elke claim van mijn eigen lab leg.

Bij prijs nul kiest het model geen paneel en geen batterij. Niets. De wijk is een netklant en het enige getal dat er dan nog toe doet is de kilowatt: een importpiek van 13 kW zonder auto's en 42 kW met, op een aansluiting van 55 kW.

Bij acht huishoudens houdt dat. Maar die piek schaalt lineair met het aantal huishoudens en het onderstation doet dat niet; in het Bredase blok waar mijn wijk staat vraagt de omgeving 96 MW en is er 69 beschikbaar. Gratis kilowattuur zonder kilowatt is een leeg begrip. De schaarste die overblijft is niet alleen land, uren en positie, maar ook de kabel en de instantie die stations bouwt.

Tussen 8 en 15 cent per kilowattuur slaat het om. Bij 8 cent bouwt de wijk 3 kWp, bij 15 cent staan alle daken vol met 80 kWp. Daarna groeit alleen de batterij nog: 17, 53, 144 en 249 kWh bij een half, één, twee en vier keer de huidige prijs.

De zelfvoorzienendheid die daar vanzelf uit volgt plafonneert rond de 60 tot 66 procent. En bij viermaal de prijs daalt zij weer, naar 62%. De batterij wordt dan handelaar: goedkoop importeren, duur exporteren, en de kabel staat het hele jaar vol. Een hoge stroomprijs maakt een wijk niet zelfvoorzienend. Zij maakt haar netintensiever.

Bij geen enkele prijs kiest het model seizoensopslag. Ook niet bij viermaal de huidige. Het vat verschijnt uitsluitend zodra ik een autarkie-eis stel. De winterwand, waar dit lab-log mee begon, is dus geen economisch verschijnsel. Het is een keuze.

En die keuze heeft een prijs. Het kostenoptimum kost 341 euro per woning per jaar en haalt 60% in het zwaarste van de drie weerjaren. De 90%-wijk kost 8.090 euro. Ruim 7.700 euro per woning per jaar voor de laatste dertig procentpunt, bij de opslagprijs die ik de eerlijke noem, 100 euro per kWh.

Dat getal stond nergens op mijn eigen verkenner. De kostencurve begint daar bij 50% en is vlak tot 60%, omdat het doel daar niet bindt; het kostenoptimum lag dus al op de curve, alleen zonder naam. Die naam heeft het nu: het nulpunt. Elke ambitie is een meerprijs daarboven. Bij 80% is dat 1.090 euro per woning per jaar. Bij 90% 7.748 euro. Ik heb geen 90%-claim gevonden, ook niet van mezelf, waar dat bedrag naast stond. Vanaf nu staat het er.

De zwakste plekken, voor wie dit wil aanvallen:

• De prijs "één keer" is het gemiddelde van 2018, 2021 en 2022, en 2022 was het crisisjaar: 31 cent all-in. Een normaal jaar ligt dichter bij de helft. Lees de tabel dus met een halve stap naar links.
• De sweep schaalt import en export samen. Een wereld met gratis import maar betaalde export bestaat niet; andersom wel, en die variant heb ik niet gedraaid.
• Het model kent het weer een jaar vooruit. De handelswinst bij twee- en viermaal de prijs is daarom een bovengrens.
• De 7.700 euro hangt aan de opslagprijs van 100 euro per kWh. Bij 20 euro is het 1.900. Dat kaartje daalt met de leercurve van elektrolysers en ijzer-luchtbatterijen, niet met de stroomprijs.

Dit artikel is het spiegelbeeld van de winterwand en seizoensopslag breekt de winterwand: dezelfde wijk, zonder de eis. De volledige sweep staat in het openbare lab-log.