De verzegelde voorspelling: hoeveel eigen stroom gebruikt een wijk die 140% opwekt?

Beeld boven: AI-impressie, geen bouwtekening.

In Olst staan de Aardehuizen: een ecowijk van 23 woningen en een gemeenschappelijk huis, zonder gasaansluiting. Hun zonnepanelen leveren ongeveer 150.000 kWh per jaar. Ze verbruiken er zo'n 115.000. Op papier wekken ze 130 tot 140 procent op van wat ze nodig hebben.

Sinds 28 juni 2025 hebben ze ook een buurtbatterij van 120 kW, gebouwd in het Europese onderzoeksproject SERENE met Saxion en de Universiteit Twente. Het eerste volle jaar met die batterij is voorbij.

Hoeveel van hun eigen stroom gebruikten ze in dat jaar echt zelf? Ik weet het niet. Ik heb hun meetdata niet gezien. Daarom legde ik op 24 september vast wat mijn model zegt, voordat iemand kon terugkijken.

Mijn voorspelling voor 1 juli 2025 tot en met 30 juni 2026:

• Zelfvoorzienendheid 59%, met een band van 52 tot 62%. Ruim vier van elke tien kWh die de wijk gebruikt, komen van het net.
• Zelfconsumptie 47%. Meer dan de helft van de eigen opwek gaat het net op.
• Mei tot en met augustus: vrijwel 100% eigen stroom. December en januari: rond de 25%.

In juli heeft de wijk drie keer zoveel stroom als ze gebruikt. In december een kwart. In de zomer overbrugt de batterij elke nacht. In januari is er overdag te weinig zon om hem vol te krijgen. Wie op jaarbasis rekent, middelt die twee maanden weg. Zo kan een wijk tegelijk 140% opwekken en 59% zelfvoorzienend zijn. Dat is het gat dat ik de winterwand noem.

Alleen met wat publiek is: de jaaropwek, het jaarverbruik, het batterijvermogen, het aantal gebouwen, warmtepompen met houtbijstook. Daarbij het echte weer van dat jaar, uur voor uur, van KNMI-station Heino, twaalf kilometer van Olst.

Het model rekent 8.760 uur door. In elk uur sluit de energiebalans: wat erin gaat, gaat eruit, wordt opgeslagen of gaat verloren. Twee getallen heb ik gekalibreerd: de jaaropwek in een gemiddeld weerjaar en het jaarverbruik. Alles daaronder is voorspelling. De verdeling over de maanden, het eigen verbruik, de import, de export, wat de batterij doet.

Eén getal ken ik niet, en het doet ertoe: hoeveel kWh de batterij kan opslaan. Het vermogen is publiek, de inhoud niet. Bij 120 kWh kom ik op 52%, bij 240 kWh op 62%. Dat is de band. De richting van de panelen en het aandeel van de warmtepompen verschuiven de uitkomst minder dan een procentpunt.

Mijn model is dom, en dat is expres. Het gebruikt de zon eerst in het huis, laadt dan de batterij en levert de rest aan het net. Geen voorspelling, geen slimme sturing.

De Aardehuizen doen meer. Ze hebben een energiemanagementsysteem van Saxion, gestuurde boilers in vier woningen, en bewoners die koken, wassen en laden verschuiven naar de zonnige uren. Saxion schreef in februari dat dat gedrag echt veranderde.

Mijn weddenschap: de meting valt hoger uit dan mijn band. En dat verschil is dan de eerste meting in een echte wijk van wat sturing en gedrag waard zijn. In juli schatte ik aansturing op hooguit een paar procentpunt, en toen moest ik mijn eigen mooiste claim intrekken. Nu kan iemand anders me corrigeren. Valt de meting lager uit, dan zit het waarschijnlijk in de winter: meer warmtepomp dan ik denk, of een batterij die niet alle gebouwen bedient.

De volledige voorspelling, per maand en in vijf varianten, staat in één bestand met deze vingerafdruk (SHA-256):

`499ed99a43b8752f82a8dbd5ebd126cfde01a05ca1611d5c594e10011f82b71c`

Verandert er na 24 september één cijfer in dat bestand, dan verandert de vingerafdruk. Ik publiceer het bestand samen met de vergelijking. Reken het dan zelf na.

Ik vraag de Aardehuizen en het SERENE-team of ze hun meting ernaast willen leggen. Ik heb niemand gevonden die dit in Nederland al deed voor een wijk als deze: eerst de voorspelling vastleggen, dan de meting openbaar ernaast. Zit ik ernaast, dan lees je dat hier.

De zwakste plekken, voor wie dit wil aanvallen:

• De batterijinhoud. Onbekend, dus een band. Het is de grootste onzekerheid in de voorspelling en de eerste vraag die ik de Aardehuizen stel.
• Wie de batterij bedient. Ik reken alsof alle 24 gebouwen achter dezelfde batterij hangen. Als woningen eigen meters hebben en de batterij maar een deel van de wijk voedt, zakt de zomerwaarde en klopt het model structureel niet.
• Het verbruiksprofiel. Ik gebruik het landelijke standaardprofiel voor huishoudens plus een warmtelaag. Bewoners van een ecowijk leven waarschijnlijk anders dan het gemiddelde Nederlandse huishouden. Dat is precies wat de meting laat zien.
• De warmte. Warmtepompen met houtbijstook heb ik geschat op 1.200 kWh stroom per gebouw per jaar. Dat getal bepaalt de winter.
• Het vermogen van de panelen. Afgeleid uit de jaaropwek (142 kWp), niet uit een installatielijst. 2025 was een zonnig jaar; de opwek in de meetperiode komt uit het weer zelf.

Dit stuk bouwt voort op de winterwand. De kosten van de winterwand staan op de verkenner.